Het is guur buiten. En niet alleen daar. Terwijl de wereld met het coronavirus worstelt, staat in  Nederland de barometer op storm rondom Forum voor Democratie, en daarin vooral Thierry Baudet. Geenstijl.nl bond de kat de bel aan met een lang artikel:  https://www.geenstijl.nl/5156539/het-onverholen-antisemitisme-van-thierry-baudet-een-tijdlijn-van-getuigenissen/

Nu is GeenStijl voor ons niet bepaald meteen een betrouwbare bron, maar in dit geval zijn er veel betrokkenen die de inhoud van het artikel bevestigen. Binnen FvD is de strijd losgebarsten, niet alleen over de vraag wie de touwtjes in handen heeft, maar vooral over het gedachtegoed van Thierry Baudet zelf. Er zijn allerlei uitingen van Baudet naar buiten gekomen die je moeilijk anders dan antisemitisch kunt duiden.

Antisemitisme is als een veenbrand en je weet niet waar de brand bovengronds zal komen. Inmiddels is de breuk in Forum zo’n plek waar de ellende bovengronds komt. Antisemitische uitspraken kun je aanpakken. Je kunt het gedachtegoed dat erin wordt verwoord, fileren. Niet dat het veel helpt in de bestrijding ervan, maar je weet waarop je alert moet zijn. Veel ingewikkelder en bedreigender is het ‘kleine’ antisemitisme. Verstopt in antizionisme of in grappen. Het laatste boek van Ewoud Sanders, ‘Lachen om Levie. Komisch bedoeld antisemitisme’ (Walburgpers, 2020) legt de schijnbaar onschuldige humor bloot. Bij bruiloften en partijen. Maar ook aan de bar en in de huiskamer. Een humoristisch mens is nauwelijks te vangen. Dat alles bij elkaar genomen, is zomaar een voedingsbodem voor Jodenhaat. Vandaar dat we opmerkingen die gemaakt zijn in de privé-sfeer niet als onbelangrijk weg moeten zetten of bagatelliseren. Juist in deze intieme sfeer met vrienden, aan tafel na het genot van een glas wijn maakt een verkeerde opmerking misschien wel juist pijnlijk duidelijk wie de persoon in essentie is.

Het is raadselachtig dat de onderstroom van het antisemitisme nú pas echt een issue is. De partij van Baudet is niet zozeer door interne ruzies over beleid te gronde gegaan, maar doordat velen het zinkende schip haastig verlieten. Daarover kun je verschillend denken. Je kunt redeneren dat ze de partij verlaten omdat ze hebben ontdekt dat er grenzen zijn. Wat ook mogelijk is, dat ze niet publiek geassocieerd wilden worden met antisemitisme. Hèn niet gezien. Met alle ellende van dien als het mensen met antisemitische denkbeelden betreft. In dat geval komen deze vluchtende partijgangers op allerlei andere plekken terecht en infiltreren die met hun bepaald niet frisse gedachtegoed. Ze waren Baudets vrienden toen er banen waren te verdelen. Het gaat in de politiek doorgaans om weinig anders dan macht. Baudet verwoordde het in een radioprogramma als volgt: ‘De mensen die me nu een mes in de rug steken, zijn zij die hun positie aan mij te danken hebben.’ Daarin heeft hij helaas gelijk. Het is überhaupt zo dat je in je breekbare momenten niet bang hoeft te zijn voor degenen die je kritisch terzijde stonden, maar voor degenen die iets aan je te danken hebben. Die willen niet met je in verband worden gebracht. Dat had hij zich overigens eerder kunnen bedenken. Een beetje Bijbellezen kan in dezen geen kwaad. Overigens heeft de laatste bel voor Baudet nog niet geklonken. De ledenraadpleging kan hem weer aan het stuur brengen. Als men gaat voor inhoud  –  en dat is nauwelijks te verwachten – wordt hij weggestemd, maar zijn achterban bestaat voor een groot deel uit jongeren. Die vallen op Baudets charisma en dat blijft, ook zonder inhoud.

Niet alleen Baudet moet nu snel tegen de klok schaken om het vege lijf te redden. De Leidse juristen werden langzaam wakker en ontdekten dat collega Paul Cliteur mogelijk de vermeende onschuld speelde. Ze publiceerden afgelopen week een open brief ‘tegen antisemitisme, racisme en discriminatie en het bagatelliseren of normaliseren daarvan.’ De brief gaat verder: ‘Daarom staan wij op en spreken we er onze afschuw over uit. In de geest van Cleveringa doen we er niet het zwijgen toe, maar openen we het gesprek hierover, met elkaar, met onze studenten, met de samenleving. Zonder rancune, vooroordeel of superioriteitsgevoel, maar op basis van feiten en met erkenning van gelijkheid van een ieder.’ ‘Het gesprek erover openen’ is veelbelovend en positief. Maar belofte maakt schuld. Hetzelfde geldt voor synagoge en kerk. De synagogale besturen stonden afgelopen week niet op de kop. De vraag is wat dat betekent. Wacht men op een correctie vanuit de maatschappij? Of moet de Joodse gemeenschap deze kar trekken? De kerken hebben nog niet van zich laten horen. Ook bij de politiek blijft het stil. Wie wacht op wie?

Natuurlijk zijn er individuele reacties, maar die betreffen vooral openbare uitspraken die door derden gehoord zouden zijn, zoals spelen met holocaustontkenning en de idee dat de Tweede Wereldoorlog een strijd tussen Duitsland en de Joden zou zijn. Dat is zo apert onzinnig, dat mensen eroverheen rollen. Hoewel de vraag inmiddels rijst of het NIOD en aanverwante organisaties niet expliciet deze onzinnige argumenten moeten gaan adresseren en weerleggen, nu deze helaas aan populariteit gaan winnen. Deze grote zaken leiden de aandacht af van het ondergrondse en het kleine antisemitisme. Het zijn de kleine vossen die de wijngaarden bederven (Hoogl. 2:15). Het doordrenkt bijna onmerkbaar de geest en druppelt door naar de rest van het sociale weefsel.

Het is moeilijk daar stelling tegen te nemen. Je kunt er alleen gesprek tegenoverstellen, iets dat Leiden nu toezegt, zoals men ook onderzoek toezegt. En op basis daarvan strenge maatregelen. Ter plekke oplaaiende brandjes blussen is nuttig, maar daarmee dooft men de veenbrand niet. En aan het toegezegde gesprek doen we graag mee.

Namens het Overlegorgaan van Joden en Christenen (OJEC), Leo Mock, Piet van Midden, Elja Schwarz. 

Terug naar Birkenau. Door Ginette Kolinka & Marion Ruggieri. Uitg. De Arbeiderspers, 2020, 92 blz. ISBN: 9789029541244, € 17,99.

De joodse Ginette Kolinka doet als 94-jarige verslag over het laatste oorlogsjaar. Ze was negentien toen ze op 13 maart 1944, een mooie zomerse dag, samen met haar vader van 61, haar broertje Gilbert van 12 en haar neef van 14 vanuit Avignon werd gedeporteerd naar Auschwitz-Birkenau. Haar vader en broertje werden daar direct vergast, maar zij moest werken in het vrouwenkamp. Na Auschwitz, Bergen-Belsen en Theresienstadt is zij de enige van hen die in juni 1945 in Frankrijk terugkeert. Ze gaat werken op de markt en trouwt in 1952. Haar omgeving, haar man, haar zoon en kleinkinderen vertelt ze nooit over deze ervaringen. Ze “wil anderen niet met haar verhaal lastigvallen.” Pas na vijfenvijftig jaar, in 2000, als ze weduwe is, vertelt ze over haar ervaringen in de kampen aan scholieren, dankzij de stichting die Steven Spielberg na zijn film Schindler’s List heeft opgericht om getuigenissen van kampgevangenen te verzamelen. Ze keert ook terug naar Birkenau, maar vindt daar niets van wat zij toen heeft gezien en meegemaakt. De aangrijpende gebeurtenissen uit die tijd worden sober maar filmisch beschreven. Of het moet zijn dat je als lezer haar ervaringen inkleurt met de beelden die je van elders kent. Naast alle verschrikkingen vertelt ze ook één mooie herinnering: hoe Simone Veil haar in het kamp een jurk heeft gegeven die haar leven heeft gered. Op de omslag staat in schril contrast met haar relaas een stralend portret van deze sterke vrouw.

Het is een indrukwekkend getuigenis dat een extra dimensie krijgt in de aanloop naar de herdenking van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en de viering van 75 jaar bevrijding, vooral als je haar verhaal leest op Pasen, wanneer we vieren dat het leven is sterker dan de dood. 

Cor Sinnema, DB-lid OJEC 

I.v.m. het coronavirus gaat het Leren en Vieren weekend volgende maand niet door.
Wij zullen ons beraden op een andere activiteit.

Hartelijke groet en blijf gezond, Pesach en Pasen zullen dit jaar anders worden beleefd en gevierd.

Namens de commissie Leren en Vieren Petra van Schelven- van de Wetering

Beste ik,

Over drie weken is het Pesach, het feest van de Uittocht uit Egypte, bevrijding van de slavernij. Maar het tegenovergestelde van bevrijding voelen we dit jaar wel erg aan den lijve. Het lijkt, voelt en is een gegeven: we kunnen geen kant op! We zitten vast. Maar zitten we wel echt vast of heeft het vastzitten ook een misschien wel overheersende geestelijke component? Slavernij heeft ook heel veel te maken met hoe ik aankijk tegen mijn beperkingen.

Laat ik vooropstellen dat het een gezond en belangrijk principe is binnen het Joodse denken om bij de ander het goede te zien en naar jezelf steeds met een kritische blik te kijken.

Als ik bij de medemens een onjuist gedrag waarneem dan kan dat alleen omdat ook bij mijzelf dat negatieve, desnoods op een lager niveau, aanwezig is. Als ik namelijk van het bestaan van dat kwaad geen weet heb, dan is het ook niet mogelijk dat ik het kan zien. Het is dus erg makkelijk om te benadrukken wat voor prachtige leringen we kunnen putten uit het isolement waartoe wij nu fysiek en vooral ook geestelijk worden gedwongen.  En dus richt ik dit artikel niet aan u, beste lezer, maar aan mijzelf. Een zelfreflectie in een tijd waarin alles anders loopt dan verwacht.

Ik moest denken aan die toespraak die ik hield in een dorp ergens in Friesland. Zo’n dertig jaar geleden. Er werd een Jad Vashem medaille uitgereikt aan Rechtvaardigen onder de Volkeren die geheel belangeloos met gevaar voor eigen leven Joden hadden gered. Zoals gewoonlijk was er een welkomwoord van de vrijwilliger van Jad Vashem Nederland, daarna bracht ik een meer algemene gedachte, daarna in het Engels de cultureel attaché van de Ambassade van Israel en daarna de uitreiking. Hoe het verdere programma eruitzag is niet relevant op dit moment. Nadat ik mijn toespraak had gehouden was het woord aan de cultureel attaché.

Hij begon zijn toespraak, refererend aan mijn woorden, als volgt: “Although I’am not a religious Jew – Hoewel ik geen gelovige Jood ben….”.
Zijn toespraak was verder prima. Verder wel, want ik vroeg hem wat het nut was om te benadrukken dat hij geen gelovige Jood is. In mijn optiek een overbodige opmerking en bovendien een beetje beledigend naar de aanwezigen die allen gelovige Christenen waren.
Hij gaf sportief en welgemeend aan dat ik gelijk had en dat hij in de toekomst zou opletten.

Enfin, twee dagen later zaten wij samen in de trein naar Middelburg. Hij was ingestapt in Den Haag en ik zat al vanaf Amersfoort in de trein.
Onze trein-ontmoeting was niet afgesproken maar het resultaat van het toeval, voor zover dat bestaat. Hij bemerkte mij in de coupe, komt tegenover mij zitten en in plaats van goedemiddag, waren zijn woorden: “rabbi, I’am a religious Jew – ik ben wel degelijk een gelovige Jood.” En toen begon zijn verhaal. Zijn ouders waren overlevenden van de Shoah.
Vader uit Polen en moeder uit Duitsland. Na de oorlog gingen beiden op aliya naar Israel. Hebben elkaar leren kennen in een kibboets, zijn getrouwd en toen werd ik geboren. Ik heb nooit kunnen begrijpen waarom mijn ouders, en hun hele generatie, zich hebben laten afslachten. Wij, trotse Israëliërs, zouden de vijand keihard hebben verslagen.
Ik keek neer op mijn vader en mijn moeder. Maar toen, gedurende de Jom Kippoer oorlog, kwam er onverwacht een andere kijk op mijn ouders. Ik was een luitenant in het leger. Gaf leiding en was verantwoordelijk voor meer dan vierhonderd manschappen van een tankdivisie. Wij wisten ons onverwacht omsingeld door het Egyptische leger.
We zagen ze natuurlijk niet, want tanks staan niet vlak tegenover elkaar in een oorlog, maar toch. En ik was doodsbang. En ik smeekte G’d: lieve G’d redt mijn manschappen en mijzelf. En als U mij redt, weet dan dat ik altijd koosjer zal gaan eten, sjabbat gaan houden en de dagelijkse gebeden zal gaan uitspreken. Wat was ik bang.
En toen dacht ik aan mijn lieve ouders, zeven jaar omsingeld door vijanden, ze hadden geen wapens, geen land waarheen ze konden vluchten, niemand die ze zou willen redden.
En ik dan nu: wij zijn zwaar bewapend, de vijand zien we niet eens en ik weet dat het sterkste leger ter wereld ons zal komen bevrijden binnen enkele dagen. Wat ben ik toch een lafaard, wat een disrespect naar mijn ouders….

Terwijl ik in quarantaine zit in mijn eigen huis, gevangen (?), denk ik aan mijn lieve ouders.
Vijf jaar omringd door vijanden die hun vernietiging voor ogen hadden, bijna drie jaar in onderduik, in quarantaine.
Geen kant konden ze op. De duikouders van mijn vader waren uitbuiters, van mijn moeder door en door goede mensen. Bijna drie jaar zat mijn vader volledig opgesloten, geen kant kon hij op, niet even een frisse neus in een tuin en dan ook nog zware honger. Ik heb nooit neergekeken op mijn ouders, maar ook nooit nagedacht over hun leven in de onderduik.
Ik voel, veel te laat natuurlijk, een diep respect. Het enige wat ik steeds heb mogen aanhoren dat zij het goed hebben gehad in verhouding tot de grote meerderheid die in de kampen hadden gezeten….

Ik moet gewoon niet zeuren, zeg ik tot mijzelf. Geïsoleerd?
Ik heb e-mail, telefoon en kan echt wel even een ommetje maken. En los hiervan kan ik juist nu zoveel voor de medemens betekenen…

Met vriendelijke groet, goede gezondheid en veel kracht en wijsheid! Moet lukken.

Binyomin Jacobs, opperrabbijn

Onlangs kwam het jaarlijkse rapport uit van het CIDI waarin de meldingen staan van antisemitische incidenten. Het waren er meer dan vorig jaar en het waren er volgens het bericht van het CIDI zelfs meer dan ooit. Wat moeten we er mee? Bang zijn? Bezorgd zijn? Zoals het Corona-virus?

Ruben Vis, 3 maart 2020

Antisemitisme is een virus, de vergelijking is vaak genoeg gemaakt. Antisemitisme, opperrabbijn Sacks heeft dat goed uiteen gezet, had ooit een religieus motief, later waren we van het verkeerde ras en inmiddels zijn we het verkeerde land. In de basis is het allemaal hetzelfde: haat tegen joden.

Geen remmingen
Wanneer op een Nederlands Instagram account (Parratav) met voornamelijk jonge volgers het bericht verschijnt dat Israëlische wetenschappers binnen drie maanden verwachten een vaccin tegen het Corona-virus te gaan testen, regent het reacties. Meer dan 600 reacties, negatieve reacties, antisemitische reacties, want op sociale media bestaan geen remmingen op meningsuiting.

Vergelijking
Roept het de vergelijking op met de jaren ‘30 en de jaren ’40? Speelt door mijn hoofd dat ik de leden van het kerkgenootschap zou moeten waarschuwen om Nederland te verlaten? Nee natuurlijk niet. Waar komt die bangmakerij toch vandaan? Wie is er gebaat bij uitingen van bezorgdheid? De geschiedenis herhaalt zich nooit exact en belangrijker, de vergelijking gaat niet op.

Vragenuurtje
Hoe is het nu? Iedere dinsdag houdt de Tweede Kamer een vragenuurtje. Daarin kunnen vier onderwerpen worden behandeld. De dinsdag nadat het CIDI-rapport was verschenen werd 25 procent van de tijd waar het vragenuurtje uit bestaat, besteed aan de bestrijding van antisemitisme. Op een enkele partij na, waaronder met name de heel kleintjes en de Christenunie (die partij kan bepaald niet beticht worden niet keer op keer aandacht voor het onderwerp te vragen – in tegendeel!) stonden Kamerleden van links tot rechts achter de microfoon om de minister van Justitie te bevragen en te attaqueren: de aanpak van antisemitisme moet intensiever, beter, grondiger.

Israël
Is er dan geen reden om te vertrekken? O jazeker wel. Om de Zionistische droom werkelijkheid te laten worden in je eigen leven. Door je in het land Israël te vestigen en mee te werken aan de verdere opbouw van de Joodse staat, zowel economisch, cultureel en religieus als qua moraliteit en ethiek. Israël, het land, de staat, waar een vaccin wordt uitgevonden tegen het Corona-virus, iets waar de wereld reikhalzend naar uitkijkt. Nog een reden om op aliya te gaan: om nog meer onze Joodse verplichtingen te vervullen dan dat we hier in de diaspora kunnen doen. Er zijn mitswot die alleen in Israël kunnen worden vervuld.

Heldenrol
De Poerim-episode speelt zich af buiten Israël. Mordechai was niet naar het Joodse land teruggekeerd met de andere ballingen toen die mogelijkheid zich voordeed. In Perzië vervulde Mordechai een heldenrol. Was hij daar niet gebleven dan had hij het moordplan op de Joden zoals Haman dat had bedacht, niet kunnen voorkomen.

Verhullen
Ester, met wie hij het plan wist af te wenden, is de naam van zijn nicht die koningin werd van Perzië. Ester betekent verhuld. De G’ddelijke Aanwezigheid was niet duidelijk zichtbaar maar was verhuld. Het verklaart waarom wij onze gezichten achter maskers verhullen op Poerim en ons verkleden zodat niet direct duidelijk is wie we zijn. Want eens per jaar, op Poerim,  zetten we de hele zaak op z’n kop, dan draaien we alles om. De rest van het jaar zijn we wie we zijn, laten we zien wie we zijn. Dat moet kunnen, dat moet mogen, en de overheid beschouwt zelf het als haar taak om daar voor op te komen. Dat je Joodse identiteit tonen in Israël gemakkelijker kan dan in Galoet is de dagelijkse consequentie die we dragen. Soms met negatieve reacties, maar tegelijkertijd ook met een overheid en een parlement waar duidelijk is te horen dat het eigenlijk niet zo kan zijn dat de lijst antisemitische incidenten zo lang is.

Waardengemeenschap
Ester streed voor de belangen van haar volk. In de megilla lezen we: “Want Ester volgde hetgeen Mordechai haar had gezegd op, net zoals het geval was toen ze bij hem werd opgevoed” (2:19). Ze voerde die strijd op basis van hoe ze het dus thuis voor zich had gezien. Ze voerde uit hetgeen haar was geleerd. Ester kwam uit een waardengemeenschap. Iets wat het NIK ook is: een waardengemeenschap. We leren ook van jongs af aan de waarden die we als gemeenschap koesteren en waar we als het nodig is voor staan. Dat zijn Joodse waarden, het beleven van de Joodse voorschriften en gebruiken, zoals het vieren van Poerim. We leren van jongs af aan te staan voor Joodse waarden, of dit nu is door uitvoering te geven aan de religie direct, of het je naar Joodse waarden gedragen in de maatschappij en in de 1 op 1 omgang met mensen.

Trots
Dergelijke dingen krijgen we mee van huis en we leren ze op Joodse les. Eind vorig jaar heeft Henny van het Hoofd, onze onderwijs-collega, een mijlpaal bereikt: het JELED-leerplan is af. De hele reeks werkboekjes voor kinderen van vier tot en met twaalf jaar die in de Joodse lessen worden gebruikt, is na een hele lange reeks van jaren afgerond. In het JELED-leerplan spatten die Joodse waarden van iedere bladzijde; èn Joods èn volgens de modernste pedagogische en didactische inzichten. Daarmee loopt het NIK in heel Europa trots voorop.

Al meer dan dertig jaar komen Joden en Christenen tijdens het zogeheten  “OJEC-weekend Leren&Vieren” bijeen om elkaar beter te leren kennen: persoonlijk en op religieus gebied.

Voor 2020 is als thema gekozen: ‘Overdracht van traditie’.

Deze keer vindt het weekend in een vernieuwde opzet plaats in de mooie sfeer van de Liberaal-Joodse Synagoge van Utrecht. Daar zal dit thema op verschillende manieren worden benaderd en is er gelegenheid samen te zoeken naar manieren om toekomst te geven aan wat ons aan het hart ligt. Wij vieren op vrijdagavond de Sjabbat en eindigen zaterdagavond met een vesperviering.

Plaats: Utrecht, Joods Cultureel Centrum MerkAz, Magdalenastraat 1a
Datum: 17 en 18 april 2020
Kosten: ca. 95 EUR inclusief maaltijden
Aanmelden: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.