Zo kopt de Kanttekening op 28 juni 2022. Om te vervolgen: "De Nederlandse Raad van Kerken heeft een brief gekregen van de Palestijnse kerkenraad, waarin wordt opgeroepen de stem te verheffen tegen Israël. Palestijnse christenen zijn slachtoffer van systematische agressie door Israël," schrijven de Palestijnse christenen. De Palestijnse onvrede wordt getoonzet met een paar praktijkvoorbeelden, waarmee je, zo uit hun verband gehaald, journalistiek altijd wegkomt.

Door: Piet van Midden

Laat ik voorop zeggen: elk incident is er een teveel. Bovendien is de situatie voor veel gewone Palestijnen in Israël en de Palestijnse gebieden moeilijk. Niet in het minst vanwege het door en door corrupte Palestijnse bestuur. Als het de bedoeling is dat aan de orde te stellen, zijn er betere manieren dan deze hartenkreet. Met deze oproep loopt een gesprek bij voorbaat op een anti-Israëlagenda uit en is het al geëindigd voor het is begonnen. Het artikel verraadt trouwens weinig kennis van zaken. Wat is een ‘Palestijnse kerkenraad’? En wat wordt bedoeld met ‘Israël’? Je hebt de neiging te vragen welk vertaalprogramma is gebruikt.

Het Overlegorgaan Joden en Christenen spreekt graag mee. Ons gaat de situatie in Israël en de Palestijnse gebieden aan het hart. Daarom hebben we een van de OJEC-leden, Jan Barendse, gevraagd in Jeruzalem contact te leggen met de leiding van de christelijke kerken (dat is geen kerkenraad, zoals het artikel suggereert). Barendse trekt daar enige dagen voor uit. Hem kan geen gebrek aan liefde voor de kerk verweten worden en ook geen gebrek aan liefde voor Israël. We horen graag van hem. Ook wat wij kunnen bijdragen aan het begin van een oplossing. Maar we ‘verheffen niet onze stem tegen Israël’. Dat is zomaar een loos gebaar.

Piet van Midden is voorzitter van het OJEC

In 1995 verscheen het boekje Een ver-Urkte Israëliet, het levensverhaal van Japien de Joode. ‘Japien de Joode’ was Israël Samuel Kropveld die met zijn vrouw Hendrika de la Penha en jongste dochter Lea tijdens de Tweede Wereldoorlog op Urk woonde.

Door: Jelle van Slooten

Het boekje is de samenvatting van een onderzoek wat ik deed, naast mijn studie aan de Theologische Universiteit (toen nog in Kampen). Het was docent kerkgeschiedenis drs. Jaap van Gelderen die destijds de vraag stelde: ‘Hoe zit het toch met de Joden op Urk tijdens de Tweede Wereldoorlog?’. Het kleine onderzoekje groeide uit en leverde een aantal krantenartikelen op. Op de Universiteit kreeg men daar notie van en er werd gevraagd om publicatie. Op de ThUK (nu PThU, Protestantse Theologische Universiteit) was altijd ruim aandacht voor Judaïca en Jodendom, ook binnen Kerkgeschiedenis.

Het boekje werd op Urk goed ontvangen. Na de uitgave kwam ik een van de leerkrachten van de basisschool tegen en deze maakte duidelijk dat hij er erg blij mee was. ‘We hebben nu eindelijk iets tastbaars in handen, om de kinderen meer duidelijk te kunnen maken over de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Alleen jammer, dat het niet voor hun niveau geschreven is’. Ik wist direct wat hij bedoelde en realiseerde mij dat dit natuurlijk anders had gemoeten. Ik had eerst het verhaal moeten schrijven voor de kinderen van de basisschool en de brugklas van de Middelbare school.

25 jaar ging voorbij en de wens om het verhaal voor kinderen en jongeren toegankelijk te maken bleef. In het voorjaar van 2020 kreeg ik een stripboek in handen van de Zeeuwse illustrator Danker Jan Oreel. Het stripboek ging over het verhaal van de joodse staat en heet ‘Tel Israël’. De hoge kwaliteit van de tekeningen en het zorgvuldig gebruik van bronmateriaal viel mij direct op. Ik kom zelf al meer dan 30 jaar in Israël en het stripboek is een feest van herkenning. De geschiedenis wordt op een eerlijke manier verteld en de tekeningen van o.a. oude foto’s e.d. is werkelijk prachtig. ‘Hij zou het kunnen tekenen’, dacht ik bij mijzelf en ik deelde dit met mijn goede vriend Meindert. ‘Waarom proberen we het niet?’, was zijn reactie. Zogezegd, zo gedaan.

Maar het is ook makkelijker gezegd, dan gedaan. Want er komt nogal wat bij kijken. Eerst de striptekenaar, die gelukkig direct enthousiast werd. Daarbij gezocht een tekstschrijver, die vonden we in Frank Jonker. Vervolgens gingen we aan de slag om het benodigde geld bij elkaar te krijgen. Dan hebben we het over een behoorlijk bedrag voor een stripboek van 48 pagina’s. Als eerste zochten wij bekende namen voor een heus comité van aanbeveling. Tot onze verrassing waren alle gevraagde personen positief en verbonden graag hun naam aan dit volgens hen belangrijke en goede project. We hebben allerlei fondsen aangeschreven, bedrijven en particulieren benaderd. Ook openden we een mogelijkheid om voor in te schrijven op de site van onze stichting: https://stichting-odulphus.nl. Terwijl langzaam het geld binnen begon te komen en wij aan de scenario’s werkten begon het verhaal over het stripboek ook te leven onder mensen. Heel veel positieve reacties kwamen binnen, vaak vergezeld van spontane giften en bijdragen. Tot slot voerden we nog een crowdfundingsactie uit en kwam het benodigde eindbedrag in beeld. We legden ook contact met een onderwijskundig bureau wat later lesmateriaal moest maken voor de groepen acht van de basisschool en de brugklas van de Middelbare school.

Intussen zijn we twee jaar verder en de getekende pagina’s van het stripboek komen langzaam binnen. Het verhaal en de scenario’s zijn bewerkt door Frank Jonker en nu echt leesbaar voor de doelgroep. Danker Jan Oreel maakt prachtige tekeningen. Het hele verhaal bestaat uit drie lagen. Laag 1: de geschiedenis van de Jodenvervolging in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog; laag 2: het verhaal van de kleine familie Kropveld op het eiland Urk tijdens de oorlog; laag 3: vier Urker jongeren doen mee aan een vossenjacht en één van hen komt te struikelen over een struikelsteen. Daar zijn ze tenslotte voor. Op die drie struikelstenen staan de namen van de familie Kropveld. Ze liggen voor het huis Wijk 8-30, waar ze tijdens de oorlog hebben gewoond totdat ze zich op last van de bezetters in Amsterdam moesten vestigen. Urk behoorde toen nog tot de provincie Noord-Holland en de Joden van Urk moesten dus ook naar Amsterdam. Meerder malen is er bij ‘Japien’, zoals Israël Samuel op Urk werd genoemd, aangedrongen om onder te duiken, maar daar wilde hij op dat moment niets van weten.

De Urker jongeren gaan in het boek op zoek naar het verhaal achter die drie stenen. Er is in het boek een verteller die ze meeneemt, om te beginnen naar Amsterdam. Urk heeft iets met Amsterdam. Heel vroeger was het eiland zelfs eigendom van de stad. Eind 20ste en begin 21ste eeuw dienden veel Urker meisjes in Amsterdam en Noord-Holland bij joodse families. Amsterdamse Joden waren gek op de Urker meisjes omdat ze schoon waren en hard konden werken. De Urker meisjes werkten graag bij Joden omdat ze veel vrijheid kregen. Er zijn inmiddels vele verhalen uitgezocht over die dienstmeisjes en hun joodse families. Er was op Urk zelfs een heuse ‘Jodenhoek’ waar ook daadwerkelijk Joden hebben gewoond. Natuurlijk begint het stripboek in deze buurt.

In de geschiedenis van Urk komen er regelmatig joodse kooplui naar het eiland. Sommigen iedere week. Op aanraden van een Urker vriend, gaat Israël Samuel Kropveld in 1936 voor het eerst twee dagen naar Urk. Met een grote rugzak en twee koffers vol spullen neemt hij de trein naar Enkhuizen en vandaar de Urker boot naar het eiland. Hier begint zijn Urker handel met een geleende kar. Een aantal jaren later vestigt hij zich daar met zijn vrouw en hun jongste dochter. Japien mag de Urkers graag en de Urkers Japien en zijn gezin. Tegen die Urker vriend zal hij later zeggen dat hij ‘van de woestijn in een oase is terechtgekomen’. In die oase, op het eiland Urk, worden zo ongeveer alle maatregelen van de Nazi’s merkbaar en voelbaar in deze kleine familie. Daarmee worden langzaam ook de beelden van de Jodenvervolging in Nederland zichtbaar, in prachtig getekende stripvorm. Het klinkt tegenstrijdig en zo voelt het ook tijdens het lezen. Alles prachtig getekend, maar het is uiteindelijk een afschuwelijk verhaal, exemplarisch voor de geschiedenis van de Jodenvervolging in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In het najaar verschijnt het stripboek met voor de scholen gratis verkrijgbaar lesmateriaal.

Drs. Jelle van Slooten, geboren en getogen op Urk, is predikant in de Laarkerk, van de PKN Anloo-Zuidlaren, te Zuidlaren. Als predikant is hij voorzitter van de Classicale Werkgroep Kerk en Israël Groningen Drenthe, lid van de Protestantse Raad voor Kerk en Israël en lid van het OJEC (Overlegorgaan Joden en Christenen).

Afgelopen zondag zat ik al vroeg in de trein naar Middelburg. De reis van huis tot sjoel zou vier uur duren. In Leiden kwam er een meneer tegenover me zitten met een ketting om zijn nek met een kruis van een centimeter of acht lang. Hij vroeg me in het Engels of de wifi in de trein het deed. Die deed het niet. Zo kwamen we in gesprek. Hij bleek Ruben te heten. Ik ook, zei ik. Wijzend op het kruis vroeg ik hem what kind of Christian hij was. Mijn naamgenoot vertelde dat hij protestants is en uit Pakistan komt. Dat klonk verrassend want de kans dat je een christelijke Pakistaan tegenkomt is niet heel groot, 96 procent van de inwoners is islamiet. Toen dacht ik: ach, waarom ook niet… Dus vertelde ik hem dat ik joods ben.

Door: Ruben Vis | Foto: Ruben Vis

Nieuwe reisgenoot
Nou, dat vond hij reuze interessant. Hij had nog nooit een Jood gezien en dat is ook niet zo vreemd als je bedenkt dat er officieel geen Joden in Pakistan wonen. Mijn nieuwe reisgenoot zou graag naar Jeruzalem willen, maar als Pakistaan – het werd me niet helemaal duidelijk – mag je daar niet heen of kom je er niet in.

Nu was hij voor het eerst in Nederland. Zijn zus woont hier, die is vijf jaar geleden gevlucht. Ze is ook christelijk en werkte als verpleegkundige in een of ander Pakistaans dorp. Toen ze kinderen vaccineerde, werd ze beticht ze te vergiftigen. Sindsdien was ze haar leven niet zeker, moest onderduiken en kon uiteindelijk naar Nederland vluchten dat haar asiel verleende. Daarmee is Nederland een vluchteling en een verpleegkundige rijker. Zij zit hier, weliswaar veilig, maar haar familie dus daar. Hij vertelde ook over de problemen die christenen ervaren in Pakistan. Er staat christen in je paspoort en dat zorgt ervoor dat je op allerlei manieren wordt achtergesteld, lastiggevallen en erger.

Bidden
Mijn reisgenoot Ruben was op weg naar Rotterdam om er een kerkdienst te leiden, twee zelfs, een gewone en later op de dag een dienst in Urdu voor Pakistaanse christenen. Mag ik voor je bidden, vroeg hij. Ik wilde niet onbeleefd zijn en stemde toe. Het bidden ging heel lang goed tot hij me wenste dat ik het licht zou zien in de naam van de here Jezus. Gelukkig waren we toen bijna in Rotterdam waar hij eruit moest. Ons spontane interreligieuze rendez-vous was daarmee teneinde.

Niet de grootste
Ik vervolgde mijn weg naar Middelburg. Want daar werd voor het eerst een nieuwe Torarol ingewijd. De Joodse Gemeente Zeeland is beslist niet de grootste Kehilla in het land, maar dat heeft de Zeeuwen er niet van weerhouden om een eigen, nieuwe, Tora te laten schrijven in Jeruzalem. Het Sefer Tora zag er prachtig uit, gestoken op fraaie stokken van een lichte kleur en geschreven in het, in Nederland van oudsher gebruikte, Beth Josef-schrift. Eerst werd de rol afgeschreven. De laatste paar regels waren nog alleen in outline op het perkament gezet en een Sofeer uit Antwerpen zou, in opdracht van een aantal daarmee vereerde personen, de laatste letters invullen. Ik was een van de vereerden. Ik ging naast hem zitten en gaf hem ‘mijn’ veren pen. Ondanks de ietwat willekeurige volgorde van de ‘invullers’ viel mij de letter Reesj ten deel. Dat kon geen toeval zijn, de eerste letter van mijn naam en die van mijn in Rotterdam achtergebleven Pakistaanse metgezel.

Nadat de inkt was gedroogd, ging het in optocht door de nog stille Middelburgse binnenstad, begeleid door luide chassidische muziek die uit een ghettoblaster schalde. Voor het eerst werd een Torarol feestelijk door de straten van Middelburg gedragen en voor de allereerste keer verstoorden de in de regel ingetogen Zeeuwse Joden de zondagsrust. Maar het werd met een glimlach toegestaan. Omwonenden verschenen voor hun ramen en zwaaiden ons enthousiast toe. (In een onbewaakt ogenblik hadden de stokdragers van de choepa, het baldakijn waaronder de Tora werd gedragen, zich in Talliet – gebedskleed, gehuld en gingen in Talliet over straat. Dat gaat in tegen het protocol van geen religieuze kledij op de openbare weg. Maar ach, wie deerde het? Niemand.)

Tijd voor toespraken
In sjoel aangekomen werd het nieuwe Sefer Tora verwelkomd door de twee andere Tora rollen die al lang in het bezit van de sjoel waren. Opperrabbijn Jacobs droeg de ene, en ik de andere rol, waarmee we de op de Bima gelegde nieuwe rol omcirkelden. Luuc Smit, de ‘rebbe van Middelburg’, droeg onderwijl de gebeden voor.

Daarna was het tijd voor toespraken. In mijn toespraak greep ik terug naar 1883 toen in Vlissingen een nieuwe Torarol werd ingewijd. Over de inwijding van een nieuwe rol in Middelburg, kon ik niets vinden. Salomo van Ronkel was de godsdienstleraar van Vlissingen. Ik citeerde zijn woorden waarmee hij iedereen bedankte die had bijgedragen om de rol te laten schrijven. Salomo van Ronkel werd in 1850 in Groningen geboren. Daar was zijn vader ook godsdienstonderwijzer. Voor Vlissingen was hij kort, in 1871, onderwijzer in Ommen, vervolgens in Hardenberg en Zwartewaal. Na Vlissingen, waar hij voor het eerst in 1882 voor ons in beeld komt, werkte Salomo in de Kehillot Meerssen waar Debora, het tweede van zijn drie kinderen, werd geboren, Wijk bij Duurstede en Dieren. In Dieren dreef Van Ronkel ook een winkel. Waarschijnlijk omdat een dochter in Rotterdam woonde, trok hij naar Rotterdam waar hij met zijn vrouw de functie van ‘vader’ en ‘moeder’ bekleedde in het Oudeliedengesticht. Ik gebruikte zijn woorden om nu in Middelburg ook iedereen die had gedoneerd daarvoor te bedanken. De kennis over de Torarol in Vlissingen had ik opgedaan uit een artikel in de Vlissingsche Courant dat verslag deed van de ceremonie. In mijn voorbereide tekst had ik een verdere verwijzing naar Vlissingen anno 1883 weggelaten.

Langdurige godsdienstvrijheid
Dat was toen ik mijn droosje voorbereidde. Maar niet toen ik hem uitsprak. Toen zei ik dat er nog iets opvallends stond in dat verslag. Hijman Scheffer, voorzitter van de Chewre Chessed Ve’Emmet die de Torarol had gedoneerd,  schetste ‘in een belangrijke redevoering den aard en de strekking der feestelijke inwijding en herdacht daarbij dankbaar de geloofsvrijheid, welke zijn geloofsgenoten in Nederland, de bakermat der vrijheid, genieten’. In de voorbereiding had ik besloten het over te slaan, maar na de ontmoeting met mijn nieuwe Pakistaanse vriend, besloot ik anders. Dus vertelde ik in de sjoel van Middelburg wat mij die ochtend in de trein was overkomen en verbond het aan wat Scheffer in de Vlissingse sjoel zei toen daar in 1883 een nieuwe Wetsrol werd ingewijd. Het gesprek in de trein, tussen Leiden en Rotterdam, deed mij beseffen dat godsdienstvrijheid nog steeds niet zo vanzelfsprekend is.

Ruben Vis is algemeen secretaris van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap

Afgelopen dinsdag en woensdag vond in Oostmalle de 40ste theologische conferentie plaats georganiseerd door de Classicale Werkgroep Kerk en Israël voor Noord-Brabant en Limburg en de Réunion Wallone samen met de Antwerpse Contactgroep voor Joods-Christelijke Betrekkingen. Deze conferentie zou reeds in 2020 hebben plaatsgevonden, maar werd vanwege de pandemie uitgesteld naar 2021 en kon uiteindelijk dus pas afgelopen dinsdag en woensdag plaatsvinden.

Het was een jubileum en voor die gelegenheid was een mooie bundel verschenen, die twee jaar na verschijnen officieel kon worden aangeboden aan de inmiddels ‘voormalige’ vice-voorzitter van de synode van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), drs. Jeanette Galjaard, en aan de voorzitter van de synodale raad van de Verenigde Protestantse Kerk in België (VPKN), Steven Fuite. De classis-predikant van de classis Noord-Brabant/Limburg, ds. Marco van Luijk, was verhinderd. Cor Sinnema was een van de deelnemers en schreef onderstaand verslag.

Door: Cor Sinnema

Deze theologische conferentie was bedoeld voor predikanten, pastores, kerkelijk werkers, catecheten en een ieder die zich wil verdiepen in de relatie van jodendom en christendom. De sprekers van wie sommigen ook aan de bundel hadden meegewerkt, deelden op deze dagen de ‘nieuwste inzichten’ met de ca. dertig deelnemers.

Bij de opening werden enkele bekende pioniers op het terrein van de dialoog herdacht, die in de tussenliggende jaren zijn overleden: père Thaddée Barnas, monnik van Chevetogne, dominee Sjirk van der Zee, de bekende theoloog Cees den Heyer en Quirine Wielenga, die jarenlang de conferentie bezocht en voor de pianobegeleiding zorgde bij de afsluitende viering. In lijn met de joodse traditie werd over hen gezegd: “Moge hun nagedachtenis ons tot zegen zijn”.

De inleiders van de uitgestelde conferentie hadden de bijdrage die zij zouden verzorgen door een nieuwe vervangen. Dominee Eeuwout Klootwijk, werkzaam op het Dienstencentrum van de PKN voor joods-christelijke relaties en geregeld bezoeker van de conferenties die de International Council of Christians and Jews (ICCJ) organiseert, opende met “Lessen uit Lund 2019 en de online-conferentie 2021: verschuivende beelden, nieuwe relaties en nieuwe verantwoordelijkheden”. Hij had zijn bijdrage geordend in ‘tien lessen’. Hij bracht de “Tien punten van Seelisberg” (van 1947) in herinnering, de” Achttien punten van Jules Isaac” (de Engelse versie uit 1971) en de “Twaalf punten van Berlijn” (2009). Deze vulde hij aan met inzichten en ontwikkelingen. Hij noemde fraaie voorbeelden (“Leer je buren kennen”), maar ook minder fraaie (de Chanoekakandelaar in de kathedraal van Stockholm). Hij citeerde bijzondere stellingen en uitspraken van andere bekende theologen, zoals Marquardt.

Rik Hoet, de diocesane verantwoordelijke van het bisdom Antwerpen voor oecumene en interreligieuze dialoog, was ook in Lund geweest en voegde er enkele persoonlijke gedachten aan toe. Hij wees met name op de ‘gevaren’ van de dialoog, omdat je eigen identiteit begint te wankelen zodra je daaraan begint. Volgens hem hebben joden ook anderen nodig om zichzelf te verstaan. Hij herinnerde aan het feit dat joden en christenen dezelfde stamvader hebben en deed in dit verband de opmerkelijk uitspraak over God, die hij omschreef als “een vader met een moederschoot”. Voor hem had de onlineconferentie van 2021 iets van urgentie: de wereld gaat naar de knoppen als we niet ingrijpen. Hij meent dat we veel leren kunnen van joden.

Na de middag gaf rabbijn Albert Ringer zijn visie op de toekomst van de dialoog van christenen en joden in Nederland. Hij zag de ‘uitholling van de joodse gemeenschap’ als oorzaak van een ongelijke dialoog. Er zijn amper joden meer om een dialoog te kunnen voeren en hij vroeg zich zelfs af of er niet eerder sprake was van twee monologen. Hij chargeerde de situatie van dit moment en was tamelijk cynisch over de toekomst. Zijn uiteenzetting eindigde hij met een paar prikkelende stellingen. De laatste luidde: “Wat joden in Nederland nu nodig hebben, is solidariteit, geen vrijblijvend gesprek”. Deze uitsmijter klonk niet aardig voor de mensen die zich vele jaren inzetten voor de dialoog, maar bracht wel een gesprek op gang over wat solidariteit van ons vraagt.

Eric Ottenheijm, universitair docent Joodse Studies en Bijbelwetenschappen aan de Universiteit Utrecht, bemerkte eveneens een stagnatie in de huidige dialoog, die mede veroorzaakt wordt door de ‘kerk- en synagogeverlating’, de groeiende afstand tot de Sjoa en het uitblijven van een echte vrede in Israël. Hij pleitte voor een gezamenlijk optrekken van joden en christenen in dialoog met de seculiere wereld om hen heen. Naar zijn idee vragen Bijbelse teksten er vooral om dat ze lichamelijke vormen aannemen. Veel meer dan het bestuderen van teksten gaat om het belichamen van religieuze inzichten. Religie kan gezien worden als een reservoir van ervaringen en emoties en dat is meer dan een verzameling teksten. In de teksten komt de hele sociale en emotionele werkelijkheid mee. Dat kan ons in de dialoog verder brengen dan het uitwisselen van standpunten. Hij peilde bij de deelnemers of zij zich in hun persoonlijke geloof verhielden tot ‘een persoon’ dan wel ‘een tekst’. Is het jodendom een tekst zonder een persoon? Is het christendom een jodendom ‘light’? Je kunt Tora in mensen ontmoeten en Christus zou gezien kunnen worden als de ‘levende Tora van God’.

Personificatie en incarnatie kregen deze dagen een bijzondere actuele inhoud bij de inleiding van Lieve Teugels. Zij is universitair docent Semitica en joodse studies aan de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam. Zij werkt samen in een uitwisselingsprogramma met Halyna Teslyuk van de Ukrainian Catholic University in Lviv. Ze toonde de icoon van Sophia, de Wijsheid van God (Kiev), die een unieke plaats inneemt in de kerk van Oekraïne: een personificatie van de nationale identiteit. Het was een mooi bruggetje naar “Wijsheid/Hokhma als Tora. De parabel van de architect in Genesis Rabba 1:1”.

Helaas ging de geplande workshop in de middag met Leo Mock over de parasjat ha Sjoewa niet door en sloten Eric en Lieve af met een workshop over hun gezamenlijk onderzoeksproject over parabels in de joodse en christelijke bronnen. Meer hierover is te vinden op www.parabelproject.nl. Daar zullen we dit en komende jaren beslist nog meer over horen.

Waar zij we na veertig jaar tasten, zoeken en vinden aangekomen? Landsgrenzen hebben goede contacten en dialoog nooit in de weg gestaan. Wanneer ik op deze conferentie terugblik, dringen er zich anno 2022 een paar vragen op.

– Hoe zal het verder gaan met deze conferenties? Het aantal deelnemers is gering. Veertig jaar geleden was sprake van 60 à 80 deelnemers. Nu waren er ca. 30.
– De leeftijd van de deelnemers is relatief hoog. Het zijn veelal gepensioneerde predikanten of gemeenteleden.
– De deelnemers zijn vrijwel uitsluitend van christelijken huize. De échte dialoog zal elders waarschijnlijk plaatsvinden.
– Het aantal katholieke deelnemers is op één hand te tellen. Dat komt waarschijnlijk omdat er geen ‘katholieke organisatie’ uit Nederland bij betrokken is, maar dat is geen echte verklaring.
– Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de verdeeldheid in joods Nederland en België een echte ontmoeting in de weg staat.
– Joden in Antwerpen zijn met 20.000 leden een van de grootste in Europa. In vergelijking met Antwerpen, is de Brusselse joodse gemeenschap minder zichtbaar.
– In Nederland kennen we orthodoxe en liberale Ze hebben zich geconcentreerd boven de rivieren en in de Randstad.
– Wat ons rest is een wetenschappelijke bestudering van de oorspronkelijke teksten en tradities. Er is veel herkenning, maar nog veel te ontdekken.
– In het gesprek moeten we ervoor zorgen dat vertegenwoordigers van de religie zelf aan het woord komen. Religie is te belangrijk om alleen aan de kerk of theologen over te laten.
– De ontmoetingsdagen hebben de noodzaak van een dialoog zichtbaar gemaakt, maar het echte gesprek moet nog beginnen.

Interessante links:
Wat heeft de joods-christelijke dialoog ons gebracht? | Protestantse Kerk in Nederland en
Recensie van ‘Wat heeft de joods-christelijke dialoog ons gebracht?’ | Katholieke Raad voor het Jodendom

De bundel Wat heeft de joods-christelijke dialoog ons gebracht? is voor € 20,- te bestellen (inclusief verzendkosten) via een mail aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.?

Cor Sinnema is permanent diaken in het bisdom Den Bosch en bestuurslid van het OJEC

Mijn dagboek van vandaag wordt er een met weinig woorden. Als lid van de Adviesraad van de Oorlogsgraven Stichting volg ik uiteraard alles wat de stichting doet. Ze bestaan dit jaar 75 jaar en geven daarom een serie video’s uit met als titel: ‘Lang zouden ze leven’. Het gaat over de levens en verhalen van slachtoffers van oorlogen en dus ook over Joodse slachtoffers die in de jaren ’40 - ‘45 vermoord werden.

Onderaan dit artikel vindt u een video over Lotte Adler, een Joods meisje dat samen met haar zusje de gaskamer in werd gedreven…

WOB-verzoek

Nadat ik huilend had gekeken naar de moedige Lotte en de gewetensvolle Nathan Italië, de directeur van het Leidse Weeshuis waar Lotte werd opgevangen, vernam ik dat er een WOB-verzoek was uitgegaan van ‘The Rights Forum’. Dit is een clubje dat, om het even netjes te verwoorden, mijn voorkeur niet geniet. WOB staat voor ‘Wet Openbaarheid van Bestuur’, waarmee wordt geregeld wat de overheid in de openbaarheid moet brengen en wat niet. Zo’n WOB-verzoek dwingt organisaties om informatie openbaar te maken. Het WOB-verzoek dat naar vele universiteiten was gestuurd, wilde van alle aan de universiteit verbonden medewerkers weten of ze banden hadden met Israël!

Ik ben niet verbaasd dat deze organisatie, wetend wie ze zijn, wil weten over contacten met Israël of Israëlische organisaties. Ik vind het wel moeizaam dat ze ook geïnformeerd willen worden over contacten met Nederlandse Joodse instellingen en personen! Maar ja, van deze club was dat wel te verwachten, want het verschil tussen antizionisme en antisemitisme is flinterdun.

Maar wat mij grote zorgen baart is de ijverige bereidheid van de leiding van een groot aantal universiteiten om mee te werken. Dit herinnert mij aan de grondige zorgvuldigheid en snelheid waarmee tijdens de bezetting de meeste burgemeesters meewerkten om de namen van hun Joodse burgers aan de Nazi's door te geven, waaronder ook de naam van Lotte, haar zusje en de directeur van het weeshuis.

Ik doe er het zwijgen toe en verzoek u om de volgende video te bekijken. Klik hier om de video te bekijken Gedurende de coronatijd houdt Opperrabbijn Jacobs een dagboek bij voor het Joods Cultureel Kwartier. NIW publiceert deze bijzondere stukken op https://niw.nl/category/dagboek/

Chanoeka: realisme èn geloof in wonderen

Geplaatst op 28 november 2021

Jaarlijks steken we op Chanoeka de lichtjes aan en vertellen daarmee aan onze huisgenoten en elkaar over het wonder van Chanoeka. Over hoe een voorraadje lampolie genoeg voor een dag liefst acht dagen bleef branden. Die acht dagen vormden de tijd om nieuwe olie te brengen. Door dit wonder hoefde het ontsteken van de menora in de Tempel niet te wachten, maar konden de lichten vanaf dag één branden. 

Ruben Vis
De eerste avond, tv-programma van de Joodse redactie EO, 28 november 2021 

Waaraan ontlenen we de gedachte dat we een extra, acht dagen durend, feest vieren? Aan het wonder van het voorraadje olie dat tegen de natuurwet in genoeg olie bevatte voor niet slechts één maar voor wel acht dagen? Is dat het? Nee, er is meer. Chanoeka begint met het acht-dagen-wonder, maar er is meer dan dat wonder alleen. 

De aanleiding om de menora in de Tempel aan te steken, was dat de Tempel verontreinigd was. Vreemde overheersers hadden zich van de Tempel meester gemaakt, er hun religie in beleden, hun offers gebracht en in religieus opzicht er een janboel van gemaakt. 

De oorzaak hiervan was dat het Joodse volk weliswaar vrij was om te zijn, maar niet vrij was om Joods te zijn. De Joodse voorschriften en gebruiken werden door de regering, die de Griekse filosofie aanhing, verboden. Wat we vandaag vrijheid van godsdienst noemen, werd ten tijde van de Chanoekageschiedenis onmogelijk gemaakt. 

Uiteindelijk werden de vreemde overheersers en hun verbod op godsdienstvrijheid overwonnen. Als bekroning werd de menora opnieuw ontstoken. In de tempel-menora behoort voortdurend licht te branden. Ondanks dat er niet genoeg olie was om het licht voortdurend te laten branden, maar voor slechts één dag, gingen de Joden, de Makkabeeën aan de slag, ontstaken de menora en … the rest is history. 

Geschikte olie was alleen te krijgen op een reisafstand van vier dagen. Dus het zou vier dagen heen en vier dagen terug duren voordat er weer olie is waarmee de menora zou kunnen worden aangestoken om daarna voortdurend te branden. Wat is dan logischer dan op reis te gaan, olie in te slaan en te wachten met aansteken tot dat de voorraad olie weer voldoende is om de menora continu te laten branden? Maar nee, de Makkabeeën hebben niet gewacht. Zij deden het anders. De Makkabeeën geloofden er in om de menora te laten branden en tegelijkertijd realist te zijn en op pad te gaan om nieuwe olie te verwerven. 
In een tijd dat alles rationeel moet kunnen worden beargumenteerd, komen de lichtjes van Chanoeka ons dit vertellen: het is de combinatie, de combinatie van een gezonde dosis realisme èn geloof in wonderen, toen ten tijde van de Chanoeka-episode, tot aan vandaag. 

De Griekse godencultus die het de Joden onmogelijk maakte hun godsdienst in vrijheid te beleven, is al eeuwen een dode zaak. Die kent geen aanhangers meer. Daarentegen: het gedachtengoed van de tijd van de Chanoekageschiedenis leeft voort. Het Chanoekaverhaal is springlevend, het Jodendom is springlevend. Wij steken nog steeds de chanoekia aan; wij vieren nog steeds Chanoeka.  Am Jisraeel chai – ieder kaarsje meer in de chanoekia, iedere chanoekia die wordt aangestoken, vormt een krachtig bewijs dat het Joodse volk leeft, leeft met haar tradities, voorschriften en waarden; toen in de tijd van de tempel, nu en nog tot in lengte van jaren. 

Als we kijken naar de aangestoken Chanoekalichtjes, en even onze gedachten laten gaan over wat we zonet hebben gedaan, dan is dat misschien iets om eens verder over na te denken. Realisme, ja; eigen inzet, zelf iets bereiken in ons eigen leven – ja. Met in het verlengde daarvan de eigen inzet voor de samenleving om ons heen. En wonderen? Daarin geloven we óók!