Houtman bestudeert de verhouding tussen jodendom en christendom. Kees Posthumus spreek haar voor Protestant Magazine in de week nadat SGP, ChristenUnie en het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) het groeiende antisemitisme en de strijd daartegen op de politieke agenda zetten. 

Klik hier voor het interview.

Bron: PKN

De Joden spreken als ze het over hun Bijbel hebben over Tenach of Miqra, wat zoiets betekent als ‘wat hardop wordt voorgelezen’. En als dat wordt gedaan, gaat er een wereld voor je open. Je hoort oeroude verhalen over hoe het allemaal met Israël begonnen is, je leest over voorschriften hoe je met het heiligdom moet omgaan, je maakt kennis met de profeten die de voorschriften uitleggen. En daarna houd je nog een dikke stapel boekjes en liederen over die je meenemen in een wereld waarin men op zoek is naar God.

Taal en volgorde 
Slechts een enkele keer weten we in deze Miqra precies wanneer iets speelt, het is moeilijk er een jaartal bij te schrijven. Maar dat doet er niet zoveel toe. Wat er wel toe doet, is de volgorde van de teksten: de voorschriften (de Wet) worden door de profeten uitgelegd en Israël reageert daar dankbaar op, vooral met liederen. Vrijwel alle teksten zijn in het Hebreeuws geschreven. Een paar teksten zijn geschreven in het Aramees, de oudste nog levende taal ter wereld. Later is de Hebreeuwse Bijbel in het Grieks vertaald, domweg omdat men het Hebreeuws niet meer kende. We nemen aan dat alleen de rabbijnen de tekst nog in het Hebreeuws konden lezen. De gewone (Joodse) man sprak Aramees, de wat hoger opgeleide sprak Grieks. 

Klinkers en medeklinkers
Zo is het Nieuwe Testament in het Grieks geschreven. Dat was de normale handelstaal in die dagen, de laatste eeuwen voor de jaartelling die we met nul opnieuw begonnen zijn. We weten dat in Alexandrië een breed Joods studiecentrum is geweest. De tekst van de Hebreeuwse Bijbel die voor onze bijbelvertaling is gebruikt, komt van oorsprong uit Alexandrië maar is in de middeleeuwen in Tiberias bewerkt en van klinkers voorzien. Dat is wel even van belang. De Hebreeuwse tekst heeft van oorsprong geen klinkers. Door die toe te voegen ontstond er een tekst die niet meer voor allerlei verschillende uitleg vatbaar was. De medeklinkertekst is trouwens heilig. Op de boekrol vind je geen klinkers, in de boeken wel. Dat maakt het niet onmogelijk om de tekst te lezen. Een voorbeeld: als in een contactadvertentie staat MN ZKT VRW KND GN BZWR zal iedereen die een beetje is ingevoerd in de Nederlandse taal dat foutloos kunnen lezen.

Een Joods boek
De Hebreeuwse Bijbel is van begin tot eind een Joods boek. De tekst ervan is dezelfde als van ons Oude Testament. Maar als je ‘Oude Testament’ zegt, veronderstelt dat ook dat er een Nieuw Testament is. De Joden hebben uiteraard geen Nieuw Testament en zullen daarom de Hebreeuwse Bijbel nooit Oude Testament noemen. De uitdrukking ‘het Oude Testament’ is christelijk en komt uit een tekst van Paulus die het over de voorlezing het Oude Verbond heeft, in het Latijn: in lectione veteris testamenti, dus ‘bij de lezing van het Oude Testament’ (2 Kor. 3:14). Is het Oude Testament dan niet afgeschaft? Gelukkig niet. 

Nieuwe Testament onbegrijpelijk zonder het Oude
We zouden maar heel weinig begrijpen van het evangelie en van Jezus als op de achtergrond het Oude Testament niet zou meespelen. Allereerst omdat Jezus en Paulus heel vaak uit het Oude Testament citeren. Verder hebben de evangelisten hun werk zo opgebouwd dat je er een vorm van het Oude Testament in terugvindt. 

Een voorbeeld: de Bijbel begint met een man en een vrouw in een tuin en zo eindigt de Bijbel ook, in Openbaring 21-22. Na Pasen vinden we ook een man en een vrouw in een tuin: Maria en Jezus, die voor de tuinman wordt aangezien. Ook de gelijkenissen van Jezus zitten vol verwijzingen naar het Oude Testament. Dat komt zonder Hebreeuwse achtergrond allemaal in de lucht te hangen. Het is dus een heel slecht idee om alleen het Nieuwe Testament uit te geven. Het Nieuwe Testament is onbegrijpelijk zonder het Oude. Het is eigenlijk het ‘verklarende woordenlijstje van het Oude Testament’ is wel eens gezegd. Het lijkt zo simpel: joden en christenen lezen dus dezelfde bijbel, alleen noemt de synagoge dat ‘Hebreeuwse Bijbel’ of ‘Miqra’ en noemt de kerk dat het ‘Oude Testament.’ 

Verschillende contexten
Betekent dat dan dat we alleen een verschillende naam voor het eerste deel gebruiken? Dat is nog maar de vraag. Technisch klopt dat wel: de tekst van de Thorarol is dezelfde als die van het Oude Testament, maar wordt in de rabbijnse traditie heel anders uitgelegd dan in een christelijke omgeving. De kerk heeft bovendien de Joodse feesten niet. De tekst van de Hebreeuwse Bijbel is met eindeloze zorg vastgelegd. Toen halverwege de vorige eeuw allerlei vooral Hebreeuwse teksten in grotten bij de Dode Zee werden gevonden, was er een complete Jesajarol bij. Die was 1000 (!) jaar ouder dan de tekst die wij in onze bijbelvertaling hebben gebruikt en week nauwelijks af van onze middeleeuwse tekst. 

OT komt er bekaaid vanaf
Het Oude Testament is er in de kerk vaak wat bekaaid vanaf gekomen. Dat merk je aan allerlei dingen: het evangelie is leidend. In allerlei kerken gaat de gemeente bij de evangelielezing staan en blijft men bij andere  zitten. Het Oude Testament lijkt vaak niet meer dan een illustratie bij het evangelie. Soms wordt het Oude Testament als verouderd beschouwd. Of nog erger, bij antisemieten: als Joods en dus fout. 

Een voorbeeld kan dat verduidelijken. Vaak is het Oude Testament afgeschreven vanwege het onheilspellende beeld van God dat daarin zou worden geschetst. Te pas en te onpas (vooral te onpas) wordt Gods toorn uitgemeten. Maar dat God in de Thora en de Profeten een partner is van Israël, de geliefde, een bruidegom zelfs en dat die toorn een vorm van liefdesverdriet is, blijft onderbelicht. Het gaat immers om en over een jaloerse God, in de Tien Geboden en ver daarbuiten. 

Het Aloude Testament
In heel veel theologie doet het Oude Testament niet serieus mee. Een pleister op deze wond is het gebruik van een andere naam: het Eerste Testament. Daarmee is geen enkel probleem opgelost. Wat een beetje zou helpen is te spreken van het Aloude Testament. Dat heeft iets van de glorie die het boek toekomt: de Bijbel van Israël, van Mozes, Elia en de andere profeten. En van Jezus en de apostelen. Hun omgang met God is de basis van onze omgang. Zij maakten de weg door die weg te gaan. 

Piet van Midden is emeritus predikant en docent Hebreeuws aan de Universiteit van Tilburg.

Bij Boekscout is recent het boek Het evangelie naar de beschrijving van de apostel Paulus - Een interpretatie van de Romeinenbrief tegen de achtergrond van de relatie 'kerk en Israël' met een preek van Henk Vreekamp van Wim Steller verschenen.

Terwijl Wim Steller is opgegroeid in een christelijke omgeving, was zijn gezin niet verbonden met een kerkelijke gemeenschap. Zijn huwelijk en werk binnen het reformatorisch onderwijs op Urk bracht hem in verbinding met een kerkelijke gemeente. Waarheid leek altijd duidelijk, maar voor Wim was het juist een zoektocht. De vraag: ‘wat is waarheid?’ heeft alles te maken met zijn levensbiografie en heeft ertoe geleid dat hij theologie is gaan studeren. Nu denkt hij: 'waarheid is niet zwart-wit en zeker niet grijs, maar waarheid is relatie.' Deze gedachte vond hij ook in zijn vertaling van de Romeinenbrief. En dat is wat hij denkt dat wij nodig hebben in deze tijd, in ons land en in deze wereld: relatie. Hoe gaan wij met elkaar om? Is er plaats voor ontmoeting? Durven en kunnen wij luisteren naar een ander? Waarbij hij, als gelovige toevoegt: willen wij luisteren naar de Ander, de God van Israël? Dit boek over geloofszaken wordt sinds vrijdag 10 februari uitgegeven door Uitgeverij Boekscout.

Een nieuwe vertaling van de brief aan de Romeinen. De auteur schrijft persoonlijke brieven aan de apostel Paulus waarin de relatie tussen het christelijke geloof en de joodse godsdienst centraal staat. Tijdens het lezen van de brieven leer je de auteur kennen en door de brontaalgerichte vertaling van het Bijbelboek ontdek je steeds meer van Paulus en zijn Romeinenbrief. Met dit werk hoopt de auteur tegemoet te komen aan de oproep van Henk Vreekamp (1943-2016) om de Romeinenbrief te herlezen tegen de achtergrond van ‘kerk en Israël’. Door de bijzondere vertaling en de briefvorm biedt dit boek een eigentijdse interpretatie van de Romeinenbrief.    

Over de auteur
Wim Steller (1972) is geboren in Den Haag en heeft zijn jeugd doorgebracht in Waddinxveen. Hij is na de PABO werkzaam geraakt in het primair onderwijs op Urk. Hij is getrouwd en vader van drie zoons. Door de studie theologie is zijn interesse gewekt voor het jodendom en de relatie 'kerk en Israël'. Zijn zoektocht naar de wortels van het christelijk geloof heeft geleid tot het vertalen en interpreteren van de brief van de apostel Paulus aan de Romeinen. In deze zoektocht heeft het werk van Henk Vreekamp (1943-2016) een belangrijke rol gespeeld. Op dit moment is de auteur bezig met een promotietraject rondom het werk van Henk Vreekamp.

Boekgegevens
Titel: Het evangelie naar de beschrijving van de apostel Paulus - Een interpretatie van de Romeinenbrief tegen de achtergrond van de relatie 'kerk en Israël' met een preek van Henk Vreekamp
Auteur: Wim Steller
Verschijningsdatum: 10 februari 2023
Aantal pagina's: 254
ISBN: 9789464684407
Verkoopprijs: € 22,99  

Bron: Boekscout

Op 8 februari vond een eerste kennismaking plaats van Eddo Verdoner, de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB), met een deel van het bestuur van het OJEC en enkele gasten. De ontmoeting was tijdens de Algemene bestuursvergadering van het OJEC in Merkaz, het centrum voor joodse cultuur in Utrecht, gehuisvest in een gedeelte van het voormalig Centraal Israëlitisch Weeshuis aan de Nieuwegracht.

De NCAB is op aandringen van de politiek sinds 1 april 2021 actief. Deze ambtelijke functionaris is op aandringen van de politiek in Nederland en elders in Europa ingesteld door de vorige minister van Justitie en Veiligheid (JenV). De NCAB adviseert de minister over de aanpak van antisemitisme. Eddo Verdoner is de eerste NCAB. Hij heeft een taakopvatting geformuleerd op basis van een brede consultatie in binnen- en buitenland. De NCAB wil iets doen aan de leegte die er geconstateerd wordt in de waardenbeleving.

In oktober 2022 verscheen zijn eerste werkplan om antisemitisme in Nederland te bestrijden. Het plan bestaat uit drie pijlers, te weten:

1. Monitoren en opvolgen
2. Onderwijs en preventie (denk aan voetbal)
3. Herdenken en vieren van joods leven

Op basis van deze pijlers biedt een werkplan handvatten om de verschillende vormen van antisemitisme te bestrijden. Het is van belang niet alleen repressief te handelen en te reageren op incidenten. Besproken werden de verschillende initiatieven die lokaal plaatsvinden. Aan de orde kwam de rol van kerken en religieuze organisaties en werd vooral gesproken over de manier waarop diverse doelgroepen bereikt kunnen worden. Afgesproken werd om in de toekomst één op één ideeën uit te wisselen.

Op de foto:
V.l.n.r.: ds. J. van Slooten (PKN), R. Vis (NIK), C Sinnema (RKK), ds. J. Barendse (VPE), dr. T. de Lange (RKK), ds. W. van Weelden (PKN),  dr. P.  van Midden  (PKN),  E. Schwarz (NVPJ),  E. Verdoner (NCAB), ds. F.H. Meijer (CGK) en dr. M.C. Mulder (CIS).

Bron/foto: OJEC

De bekende rabbijn Awraham Shalom Soetendorp werd tijdens de oorlog op 16 februari 1943 geboren. De bijna tachtigjarige rabbijn kijkt in het onlangs verschenen boekje Levenslessen van een rabbijn terug op zijn leven.

Door: Cor Sinnema

Zijn levenslessen zijn door Annemiek Leclaire opgetekend in tien hoofdstukjes en worden ‘geïllustreerd’ met veel bekende en onbekende dichtregels en wijsheden van chassidische leraren en andere leermeesters. Zo krijgt de lezer een mooi inkijkje in de drijfveren van de eerste rabbijn van de libe­raal-joodse gemeente Den Haag, die het als motto meegaf: Tikwa lamrot hakol: hoop ondanks alles.

Soetendorp heeft een actief leven geleid en ontdekt hierin een doorgaande lijn. Veel van wat hij deed blijkt te zijn voortgekomen uit wat hij omschrijft als ‘een weg van overleven naar leven’. Als baby van drie maanden werd hij onder de naam Bobbie van der Kemp in een koffer met luchtgaten door het verzet van huis opgehaald en naar zijn onderduikouders op een voor zijn ouders onbekend adres in Velp gebracht. Wie dit verhaal nog niet kent, moet het beslist lezen. Hij ziet het als zijn taak om het opnieuw te vertellen, want schrijft hij: “Wij die in koffers en gewikkeld in dekens door ver­zetsmensen in veiligheid zijn gebracht en in huizen van opperste moed zijn opgevangen, behoren gaan­deweg tot de laatste getuigen.” (blz. 133).

Door de jaren heen heeft Soetendorp nauwe contacten onderhouden met mensen uit andere spirituele tradities. Hij heeft aan de wieg gestaan van Religies voor Vre­de, een ‘dakverband’ voor interreligieuze samenwer­king voor natuurbehoud en mensenrechten. Hij ervaart het als een voorrecht om zoveel lessen te geven én te ontvangen, vooral van jongeren. Het permanent leren wordt verrijkt door de over­dracht van ervaringen tussen de generaties over en weer. Hij gebruikt tussendoor veel joodse zegswijzen en gebruiken. Hij geeft uitleg van joodse feestdagen als Pesach en Jom Kipoer en gaat hierbij vooral in op wat hij erbij voelt.

Zijn levensbron bevindt zich thuis, rond­om de tafel, zeker wanneer hij en zijn vrouw hun kinderen, kleinkinderen en achterkleinkind ontvangen. In de spullen van zijn broer Bentzion, die begin 2021 overleed, werd een handgeschreven, vergeelde overdenking van zijn vader gevonden. De laatste regels luiden: “Misschien heiligen wij samen de sjabbat, de sjabbat van nooit stervende hoop met Hem.”

In zijn vrouw Sira heeft Soetendorp zijn esjet chajiel (sterke vrouw) gevon­den. Hij beschrijft hoe zij al 57 jaar de zaterdagavond in het schemerige duister doorbrengen en na het zingen ‘dat de masjieach zal komen heel spoedig’ eindigen in een zucht van stilte. Dan wensen ze elkaar sjawoea tov – een goe­de week.

Vol­gens psalm 90 is tachtig jaar de leeftijd van de zeer sterken. Soetendorp had er maar drie maanden kunnen zijn, en nu wordt hij tachtig. Het mooiste rijmwoord daarna is natuurlijk: prachtig!

Boekgegevens:
Levenslessen van een rabbijn, Awraham Soetendorp en Annemiek Leclaire, Uitgeverij Balans, ISBN 9789463822411, 160 pagina's, 2023, € 15,-

Cor Sinnema is permanent diaken voor het bisdom ‘s-Hertogenbosch | Foto: Youtube

Poeriem behoort misschien wel tot de populairste joodse feesten met een actuele spits. Het feest herdenkt de verrassende redding van joden uit de handen van Haman, zoals de Bijbelse Ester-rol vertelt. In de loop van de eeuwen is dit feest sterk ontwikkeld en een spiegel geworden voor hoe steeds opnieuw aanvallen op het joodse volk werden gedaan en joden desondanks wisten te overleven.

In deze lezing gaat prof. dr. Bart Wallet op zoek naar de historische dynamiek van het Poeriem-feest en kijkt hij hoe dit feest in de loop van de geschiedenis steeds opnieuw nieuwe betekenissen heeft toegekend gekregen. Ook zal de revue passeren hoe Poeriem tegenwoordig wordt gevierd in een moderne, vaak seculiere context.

Prof. dr. Bart Wallet (1977) is hoogleraar vroegmoderne en moderne joodse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast doceert hij aan het Levisson Instituut en het Joods Educatief Centrum Crescas.

De bijeenkomst wordt gehouden op maandag 6 maart 2023 in Gebouw De Wijnstok, Dubbelsteynlaan-West 70, Dordrecht. Ruime parkeergelegenheid op het plein ervoor. Aanvang 20:00 uur. Inlichtingen: 078 6148510 of https://www.gni-drechtsteden.nl.

Bron: GNI Drechtsteden