Worstelen met een tekst
Worstelen met God
Worstelen met een rabbijn

In het leerhuis in Eindhoven gebeurt het. En het mooie is dat je er geen blauw oog bij oploopt. Je wordt er wel wijzer van.

In het leerhuis ontmoeten predikanten en andere geïnteresseerden elkaar om te lernen en te discussiëren over teksten uit TeNaCH, het Eerste Testament uit de Bijbel, onder de bezielende leiding van rabbijn Tzvi Marx.

Profeet Samuel: Discussies over macht en misbruik 

1 Samuel
Het boek 1 Samuel bevat de overgang van een stamgeoriënteerde samenleving in het land Israël tot de centralisering van de politiek in de vorm van monarchie, eerst onder Saul en dan onder David. Deze overgang van de stampolitiek die beschreven is in het boek Richteren tot het koningschap van Saul en David brengt ons letterlijk tot discussies over macht en misbruik van macht.

Wat motiveerde de stammen van Israël om koningschap te eisen? Waarom was de profeet Samuel ertegen? Hoe probeerde hij hen te waarschuwen tegen de gevaren van zo’n machtig politiek stelsel? Hoe kan een religieuze maatschappij die pleit voor recht en gerechtigheid in de naam van de Heilige, omgaan met de menselijke zwakten die met het uitoefenen van de macht naar voren komen? Wat is Gods rol daarin? Waarom geeft Hij toe? Wat is het, in het hebben van politieke macht, dat redelijk goede mensen zoals Saul in het begin was, er uiteindelijk toe brengt corrupt en manipulatief te worden? Hoe is de balans tussen de verschillende wetgevende-, uitvoerende- en rechterlijke organen in de politiek en hoe kunnen die organen gecontroleerd worden?

Het boek Samuel moet ook gezien worden in verband met de Deuteronomium 17:14 – 20. Hierin is de opdracht om een koningschap te organiseren op voorwaarde dat het volk het wil; “’als u zegt, ‘Ik wil een koning over mij aanstellen.’ ” Dit spannende narratief zullen wij met gebruik van de engelstalige 1 Samuel-tekst van Abraham Rosenberg bestuderen, om ook toegang te krijgen tot de rabbijnse traditie in de Talmoed en door commentaren zoals Rasji* en Redak**

* Rabbi Sjlomo Jitschaki (Rasji), Troyes 1040-1105, Franse rabbijn uit de Middeleeuwen, die tot op de dag van vandaag wordt beschouwd als een van de belangwekkendste verklaarders van de Tenach en Talmoed.
** Rabbi David Kimhi (Redak), 1160-1235, middeleeuwse rabbijn, bijbels commentator, filosoof en grammatica geleerde.

U kunt zich inschrijven voor dit Leerhuis. Zie Informatie en Inschrijving hieronder.
Als u wilt kennismaken met het Leerhuis, bent u van harte welkom om een les bij te wonen. Hieraan zijn geen kosten verbonden.

Informatie en inschrijving
Data najaar 2023: 12 september, 24 oktober, 21 november, 19 december
Data voorjaar 2024: 16 januari, 13 februari, 12 maart, 9 april
Dinsdags: 10.30 – 12.30 uur
Kosten: € 190 voor het seizoen inclusief boek 1 Samuel.
In overleg zijn enkele lessen à € 22,50 te volgen, plus boek 1 Samuel € 30.
Te voldoen voor 1 september op rekeningnummer IBAN: NL51 RABO 0373 7142 38 | t.n.v. Classis N-Brab/Limb/R.Wallonne PKN | o.v.v. Leerhuis Eindhoven
Adres: Camphuysenstraat 4, 5615 KS Eindhoven
Aanmelding: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. | telefoon 0623730210

Bron: Leerhuis Eindhoven | Foto: Youtube

In Museum Sjoel Elburg is plaats voor nieuw talent. Het bestuur zoekt een secretaris die wil meewerken in het museum dat in 2016 verkozen is tot mooiste kleine museum van Nederland en nog steeds een pareltje is onder de historische musea.

Met ruim tachtig vrijwilligers werkt de Stichting Museum Sjoel Elburg aan een belangrijke missie: bezoekers van Museum Sjoel Elburg kennis te laten maken met het voormalig joodse leven van Elburg, kennis bij te brengen van de gevolgen van de Holocaust en bezoekers in aanraking te brengen met joodse kunst en, met de inkomsten uit het museum, de voormalige synagoge in stand te houden.

Museum Sjoel Elburg is een dynamische organisatie met een bruisend vrijwilligersnetwerk. In haar vijftienjarig bestaan zijn meerdere uitbreidingen gerealiseerd en al meer dan dertig wisselexposities georganiseerd.

Op dit moment is er binnen het algemeen bestuur een vacature voor secretaris.

Lees hier verder.

Bron: Museum Sjoel Elburg

Winter 2024 brengen Joods Museum en De Nieuwe Kerk Amsterdam een biografische tentoonstelling over Joods Amsterdam. Mokum omspant vier eeuwen Joodse geschiedenis in diverse verhalen van bekende en onbekende mensen. Van de eerste Joodse bewoners eind zestiende eeuw tot de bloei, ondergang en de voorzichtige wedergeboorte van een religieuze en culturele identiteit. Een even unieke als universele en actuele geschiedenis van een bevolkingsgroep die in Amsterdam een veilige haven zocht. Mokum brengt de bijzondere wisselwerking in beeld tussen de stad en haar joodse inwoners, van toen en nu.

Juist in het feestjaar van Amsterdam staan we stil bij het wel en wee van een gemeenschap die de stad door de eeuwen heen heeft gekleurd. De Nieuwe Kerk en Joods Museum gaan voor deze tentoonstelling met tal van organisaties in binnen- en buitenland samenwerken. Mokum is een vervolg op de tentoonstelling Jodendom (2011) van beide partners. In de serie ‘wereldreligies’ van De Nieuwe Kerk werd toen een overzicht gegeven van 3000 jaar Joodse geschiedenis.

Bron: De Nieuwe Kerk Amsterdam

Wie interesse heeft voor Joodse geschiedenis zal wel bekend zijn met de website Joodsecanon.nl. Nu is de inhoud van deze site als boek verschenen voor een breed publiek. De eerdere papieren versie was bedoeld voor intern gebruik in de Nederlands-Joodse gemeenschap en snel uitverkocht. Daarom alleen al is deze prachtige uitgave een aanwinst.

Door: Cor Sinnema

Er zijn voor de canon honderd onderwerpen geselecteerd die betrekking hebben op een gebeurtenis, een plaats, een persoon of een voorwerp. Ze worden elk in ongeveer 400 woorden beschreven, vergezeld van een sprekende, iconische afbeelding. Het is een geslaagd initiatief om beknopt weer te geven wat iedereen zou moeten weten over de geschiedenis van de Joden in Nederland.

Het eerste venster (1295) maakt melding van de aanwezigheid van een Joodse wijk in Maastricht met een synagoge en een Joodse school. Het tweede venster vertelt over de komst van ‘Nieuwe Joden’ uit Spanje en Portugal driehonderd jaar later (1600), die als ‘Nieuwe Christenen’ naar de Lage Landen zijn gekomen en sindsdien niet meer zijn weg te denken uit Amsterdam. Samen met de Hoogduitse en Poolse (Asjkenazische) Joden vormen deze Sefardische Joden meer dan vier eeuwen onafgebroken aanwezigheid in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Ik vraag mij af of er over de 300 tussenliggende jaren niets te vertellen is.

Het Joodse leven lijkt zich vooral in en rond Amsterdam af te spelen. De relatie met de zuidelijke (katholieke) provincies komt niet aan bod, maar die horen dan ook pas sinds het begin van de negentiende eeuw bij inmiddels het ‘Koninkrijk der Nederlanden’. Meer aandacht is er voor de Caribische gebiedsdelen.

Ondanks de vele vensters slaagt het boek erin in een doorgaande lijn te beschrijven wat in de Joodse Gemeenschap van Nederland plaatsvond. Het bevat veel wetenswaardigheden. Alle verworvenheden binnen de Joodse gemeenschap hebben een begin gehad en dat verklaart waarom het woord ‘eerste’ zo vaak gebruikt wordt. Zo zien we bijvoorbeeld de eerste Joodse gemeente (1602), de eerste (Sefardische) Joodse school (1616), de eerste Nederlandstalige preek in Middelburg (1832), de eerste Asjkenazische gemeente in Amsterdam (1635), de eerste drukpers in Joodse handen (1645), het eerste jongensweeshuis (1648), de eerste Jiddische krant (1725), de eerste Joodse minister (1860) en de eerste vrouwelijke rabbijn (1995) de revue passeren.

Er bestaat al heel lang een goede verstandhouding van Joden met het stadhouderlijk hof en het Huis van Oranje. Die hechte band dreigde in 1966 door het huwelijk van kroonprinses Beatrix met de Duitse graaf Claus von Amsberg verbroken te worden. Voor het eerst in eeuwen lieten de Joodse instanties verstek gaan bij dit Oranjefeest. Maar de banden werden later weer aangehaald en de Oranjes zijn nu prominent aanwezig bij alle belangrijke gebeurtenissen in de Joodse gemeenschap. De foto bij het laatste venster (2012) laat kroonprins Willem Alexander zien bij de officiële opening van het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam. Dit nationale gevoel van Joods Nederland wordt nog versterkt door het gebruik van het Nassaublauw en het klassiek oranje als achtergrondkleur op de fotobladzijden waar een iconische afbeelding staat: het zijn de kleuren van het Nederlands elftal.

Het boek laat heel goed zien hoe zeven eeuwen lang gewerkt is aan de vorming van een eigen Joodse identiteit in ons land. Het boek doet verslag van diverse pogingen om de interne eenheid van de Joden te bereiken en te behouden. Ook zien we de emancipatie  en integratie in de Nederlandse samenleving met alle daarbij horende rechten en plichten, zoals een organisatie van Joods leven vergelijkbaar met een protestants ‘kerkgenootschap’, de oprichting van eigen scholen en voorzieningen en de band met Eretz Israël.

Joden hebben de eeuwen door kunnen profiteren van hun internationale netwerk en hun enorme talenkennis. Dit heeft niet kunnen verhinderen dat de diversiteit binnen de Joodse gemeenschap in de laatste jaren is toegenomen, wat een van de redenen was om dit boek te schrijven.

Boekgegevens
Canon van 700 jaar Joods Nederland, Tirtsah Levie Bernfeld en Bart Wallet, Uitgeverij Walburg Pers, Zutphen, 2023^,, 224 blz. € 24,99.

Cor Sinnema is permanent diaken van het bisdom ‘s-Hertogenbosch

Het wordt expliciet verboden om de Holocaust te ontkennen, bagatelliseren of goed te praten. Dat heeft het demissionaire kabinet besloten. Discriminatie en racisme zijn al verboden en ook het ontkennen van de Holocaust was al strafbaar, maar het stond nog niet expliciet omschreven in de wet. Dat gebeurt nu wel. Er blijft een gevangenisstraf van maximaal 1 jaar op staan.

Lees hier verder.

Bron: NOS

Het evangelie van Johannes, het verhaal is een herziene versie van een eerdere publicatie door Jan Engelen in eigen beheer uitgegeven. De belangrijkste stelling van zijn commentaar is dat het evangelieverhaal van Johannes uit een door en door Joodse wereld stamt en alleen met informatie over de joodse achtergronden is te begrijpen. Hiermee opent en besluit hij het boek. De leermeester van Jan Engelen was de bijbels theoloog Ben Hemelsoet, bij wie hij in 1986 promoveerde. Engelen is geboeid geraakt door Johannes en probeert die fascinatie voor hem over te brengen door er van te getuigen.

Door: Cor Sinnema

Een echte introductie op het vierde evangelie ontbreekt helaas. De opzet is gebaseerd op de verhalende eindtekst van het evangelie zelf. Na de opening met het Vooraf en een Inleiding volgen een behandeling van de eenentwintig hoofdstukken, even veel als het evangelie zelf. Het boek begint met hoofdstuk 1,1-18 (de proloog) en eindigt met de epiloog, die in zijn geheel het laatste hoofdstuk omvat. Alle tussenliggende perikopen of teksteenheden passeren achtereenvolgens de revue. De hoofdstukken openen steeds met een korte introductie, dan volgt een studievertaling door Jan Engelen zelf, geschreven in de tegenwoordige tijd. Een verantwoording hiervoor ontbreekt of het moet zijn dat je “geloven altijd in de tegenwoordige tijd doet”, zoals Engelen in zijn tekst vermeldt (op blz. 86). In de eerste acht hoofdstukken geeft hij de vertaling in gedeeltes en staat de toelichting tussen deze delen in. Vanaf hoofdstuk negen geeft hij eerst de studievertaling in zijn geheel, zonder onderbrekingen en komen de exegetische opmerkingen en commentaren erna. Deze worden door tussentitels onderscheiden. Zo kabbelt de tekst voort.

Jan Engelen is een liefhebber van het woord en zijn exegese kan het beste getypeerd worden als een zin-voor-zin- of woord-voor-woordexegese. Dat zijn vaak Hebreeuwse, maar dikwijls ook Griekse woorden. Het boek bestaat hierdoor uit een schat aan details en veel informatie. Zo is regelmatig te lezen wanneer een woord voor de eerste keer in het evangelie van Johannes wordt gebruikt en hoe vaak; hoe dit woord in de regel vertaald is en – vanzelfsprekend – hoe het in de ogen van Jan Engelen vertaald had moeten worden! Sommige mededelingen staan er wat verloren tussen en hadden misschien beter in een voetnoot gezegd kunnen worden. De enige structuur die duidelijk aanwezig is, is de volgorde van het evangelie zelf. Opvallend is het woordgebruik dat doet vermoeden dat Engelen naast de Griekse tekst de Engelse vertaling en veel Engelse literatuur heeft geraadpleegd. Hij schrijft consequent Jerusalem in plaats van Jeruzalem, en heeft het over de Torah, zoals de vijf boeken van Mozes in Engelse uitgaven wordt geschreven, met een ‘h’ op het eind, terwijl Nederlandse uitgaven meestal Thora of Tora gebruiken. Hij schrijft Sychar in plaats van Sichar, Cain in plaats van Kaïn, enzovoorts.

Jan Engelen schrijft spreektaal en wie hem kent, hoort het hem zeggen. Je kunt zijn commentaar op Johannes aan zijn stem/spreken herkennen. Vragen in de tekst als “Waarom doet hij dat?” of “Wat betekent dat voor hen?” en opmerkingen als “bedenk daarbij ook” of “Pas op!”, zou je ook (s)preektaal kunnen noemen. Het evangelie van Johannes wordt vaak anti-joods genoemd. Dat komt door de manier waarop over Joden wordt geschreven. Jan Engelen lost dit probleem op door te spreken over de ‘leidinggevenden’ of de ‘autoriteiten’ van Jeruzalem.

Wat ik het meeste heb gemist is een unieke vondst die de structuur van het verhaal blootlegt, een leeswijzer op de tekst als geheel. Bijvoorbeeld rond de joodse feesten, de tekenen, of de dagen. Deze zaken worden wel genoemd, maar Engelen slaagt er niet in grip op het geheel te geven. Hij schrijft associatief en gaat in gesprek met andere vertalers en commentatoren zonder hen apart in de voetnoten te vermelden. Jammer, want wie de discussie wil volgen, moet dat nu zelf uitzoeken. Hij volstaat door aan het eind van zijn boek “drie recente grote en gedetailleerde commentaren” te vermelden. Een register op (andere) Bijbelplaatsen ontbreekt, maar de toelichting bij alle hoofdstukken achter elkaar helpt ook om bepaalde passages terug te zoeken. Het boek is vooral een bundeling van de inzichten die Jan Engelen hij in de loop der jaren heeft gekregen.

Boekgegevens
Auteur: Jan C.M. Engelen | Titel: Het evangelie van Johannes, het verhaal | Uitgeverij: Bravo New Books | ISBN 9789 4641 8535 5 | Aantal pagina’s: 237 | Prijs: € 22,96 | Klik hier om het boek te bestellen

Cor Sinnema is permanent diaken van het bisdom ‘s-Hertogenbosch